Je lijf liegt niet - jij luistert niet

Hij was iemand die altijd alles wist. Hoe systemen werken, waarom projecten falen, wat een collega waarschijnlijk bedoelt als ze zegt dat het goed gaat terwijl dat overduidelijk niet zo is. Scherp, analytisch, betrouwbaar. Het type dat je wilt hebben in een vergadering.

En toch zat hij op een ochtend aan zijn bureau en wist hij niet meer hoe zijn eigen naam in te vullen in een formulier. Niet figuurlijk. Letterlijk. Hij staarde naar het vakje en er gebeurde niets.

Wat eraan vooraf was gegaan? Maanden. Maanden vol signalen die hij stuk voor stuk had weggerationaliseerd.

Dit is het misverstand waar veel analytisch sterke mensen zich door laten verleiden. Het idee dat stress iets is wat je voelt als iets vervelend is. Dat je lijf alleen alarm slaat als je er ook bewust onder lijdt. Maar het lijf werkt niet zo. Het lijf telt gewoon op.

De beruchte bal onder water

Stel je een bal voor die je onder water duwt. Je kunt dat een tijdje volhouden. Met twee handen lukt het zelfs best lang. Maar op een gegeven moment heb je geen kracht meer, en dan schiet die bal er met enorme snelheid uit. Of je let even niet op en hij glipt zo onder je handen vandaan. Niet een beetje. Helemaal.

Zo werkt onderdrukte spanning ook. Je lijf geeft signalen. Kleine eerst. Een gespannen nek. Wat slechter slapen. Minder geduld. Een vol hoofd dat maar doorgaat, ook als je de laptop dicht hebt geklapt. Je maakt lijstjes van je lijstjes. Je lacht minder snel. Kleine dingen irriteren je buitenproportioneel.

Voor de meeste analytisch sterke mensen zijn dit geen alarmsignalen. Dit zijn ongemakken. Te managen. Te negeren. Of erger: te verklaren. Want als je heel goed bent in denken, ben je ook heel goed in redenen bedenken waarom het wel meevalt.

Adrenaline is een goed baas

Er is nog iets. Iets wat het extra ingewikkeld maakt.

Als je lijf langdurig onder spanning staat, draait het op adrenaline. En adrenaline is een heel effectieve baas. Het zorgt dat je scherp bent, dat je dingen gedaan krijgt, dat je je gefocust voelt. Productief, zelfs.

Maar op het moment dat je even stilstaat, voelt het onrustig. Onbehaaglijk. Alsof er iets mis is. Want er is inderdaad iets mis: de adrenaline in je bloed heeft geen uitweg meer en zoekt actie.

Dus ga je iets doen. Die presentatie voor volgende week. Het probleem van een collega oplossen. Nog even de mail doornemen. Niet omdat je het wilt. Maar omdat stilstaan voelt als door wespen aangevallen worden van binnenuit.

Op de korte termijn werkt dat perfect. Op de lange termijn zorg je er zo voor dat je nooit meer echt 'uit' gaat. Je staat permanent aan. En een motor die nooit uitgaat, gaat op een gegeven moment kapot.

Waarom dit bij jou extra speelt

Als je van nature sterk in je hoofd leeft, is je relatie met je lijf waarschijnlijk op zijn best functioneel. Je lijf is het ding dat je hersenen van A naar B brengt. Soms lastig. Soms handig. Maar niet bepaald een betrouwbare gesprekspartner.

Lichamelijke signalen van stress zijn dan ook niet iets wat je automatisch opmerkt. Je merkt niet dat je schouders al uren omhoog staan. Je merkt niet dat je ademhaling ondiep is. Je merkt niet dat je je kaken op elkaar klemt. Niet omdat het er niet is, maar omdat je er simpelweg niet op gelet hebt. Omdat je dat nooit geleerd hebt.

Omdat het ook nooit nodig leek.

Tot het ineens wel nodig blijkt.

Het goede nieuws

Voelen is geen talent. Het is een vaardigheid.

Dat klinkt misschien onlogisch, want voelen lijkt iets wat je gewoon doet of niet doet. Maar dat is precies het misverstand.

Net zoals je leert autorijden of een taal spreekt, kun je leren om de signalen van je lijf te herkennen, te begrijpen wat ze zeggen, en er op tijd op te reageren. Zonder dat het mysterieus hoeft te zijn. Zonder dat je meditatie-app moet openen of je innerlijke kind moet aanspreken.

Gewoon: eerder weten wat er speelt. Zodat je keuzes kunt maken voordat je geen keuze meer hebt.

Want dat is wat burnout uiteindelijk is. Niet een teken van zwakte. Niet het resultaat van te veel werken. Maar het eindpunt van een lange reeks momenten waarop je je lijf niet gehoord hebt.

Je lijf wist het allang.
Het zei het alleen in een taal die jij nog niet spreekt.